Categories
Geschiedenis Ploerten

Ploert van de dag: Rudolf de Mepsche, homojager

In 1731 vond in Groningen een massaproces plaats waarbij de ploert van vandaag de grootste rol speelde. Het gaat om Rudolf de Mepsche. Deze landjonker stamde uit een geslacht wat wel meer ploerten heeft voortgebracht. Een van zijn voorvaderen stond in de 80-jarige oorlog bekend als de ketterjager en zorgde voor heel wat brandstof voor op de brandstapels.

Rudolf was grietman van het Westerkwartier, wat inhield dat hij een soort rechter en burgemeester ineen was. De grietman was oppermachtig in het gebied waar hij over heerste. In een strafrechtelijke zaak was er geen mogelijkheid tot beroep bij een hogere rechtbank en daar wist Rudolf goed gebruik van te maken.

Rudolfs tegenstrever

In het gebied waar hij grietman was maakte van oudsher de familie van Hanckema de dienst uit. Rudolf  wist echter via bezittingen van zijn vrouw, die familie was van de van Hanckemas het tot grietman te schoppen. Dit tot groot ongenoegen van Clant van Hanckema, het hoofd van de familie van Hanckema. Er borrelde een stevige rivaliteit  op tussen Clant en Rudolf, temeer daar Rudolf aanhanger van de Oranjes was en Clant van de regentenpartij, die recht tegenover elkaar stonden.

Rond 1730 kreeg Rudolf een pamflet in handen waarin een veroordeling voor sodomie in Utrecht werd beschreven. Na bestudering van het geschrift ging er bij Rudolf een lichtje branden: Wat nu als hij een aantal  aanhangers van Clant zou beschuldigen van sodomie en ze via de pijnbank  een bekentenis zou ontlokken? Het liefst van sodomie met Clant zelf!

In dit geschrift stonden allerlei "oplossingen" voor sodomie. Rudolf de Mepsche heeft het zeker bestudeerd...
In dit geschrift stonden allerlei “oplossingen” voor sodomie. Rudolf de Mepsche heeft het zeker bestudeerd…

Dit vuige plan had een aantal praktische voordelen voor Rudolf. Zo sprak hij zelf recht waardoor de beschuldigden zeker ter dood zouden worden veroordeeld. Daarnaast moesten de veroordeelden of hun erfgenamen (in het geval van de doodstraf) zelf de proceskosten betalen. Niemand zou er bovendien een speld tussen kunnen krijgen als ze zelf hadden bekend, wat via de pijnbank een fluitje van een cent zou zijn.

De uitvoering van het snode plan

Zo gezegd zo gedaan en Rudolf begon met het aanklagen en arresteren van de aanhangers van Clant. Maar liefst 34 mannen werden opgepakt en wreed gemarteld. 22 van hen werden ter dood veroordeeld en 2 bezweken aan de martelingen, maar de rest werd op instigatie van stadhouder Willem IV niet veroordeeld, omdat hij bang was voor een opstand van de boeren in het gebied.

Tevreden keek Rudolf toe hoe de ter dood veroordeelden werden gewurgd en hoe hun lijken niet werden begraven, maar in brand gestoken. Helaas had hij niemand zo ver gekregen om Clant zelf te beschuldigen, maar die zou zich wel koest houden nu een groot deel van zijn aanhangers veroordeeld werd. Tenminste daar ging Rudolf van uit.

Jammer genoeg kon Rudolf niet lang genieten van zijn overwinning, want Clant en zijn overgebleven medestanders begonnen een aantal civielrechtelijke procedures (waarbij Rudolf niet de hoogste rechter was) over de kosten van de processen. Uiteindelijk wisten ze dit zo lang te rekken dat Rudolf, die in eerste instantie de kosten had voorgeschoten, dreigde failliet te gaan. Zoals het een echte ploert betaamt werd hij echter uit de penarie gered door Willem IV, die zijn faillissement voorkwam en hem tot drost benoemde in een nabijgelegen gebied. Eind goed al goed voor deze Groningse potenrammer.

Categories
Ploerten Wetenschap

Ploert van de dag: Thomas Midgley jr. de grootste vervuiler ooit

Thomas Midgley begon zijn carrière als gerespecteerd scheikundige aan de Cornell Universiteit, maar ging in 1916 aan de slag bij General Motors om onderzoek te doen op het gebied van motoren.

Al snel kwam hij op het spoor van een stof, die motoren beter liet draaien en waardoor ze minder last hadden van kloppen of pingelen. Tetra-ethyllood bestaat, zoals de naam al aangeeft, gedeeltelijk uit lood, dat bij verbranding vrijkomt. Omdat toen ook al bekend was dat lood giftig was, kreeg de stof de merknaam Ethyl en werd het looddeel tactisch verzwegen. Midgley was echter goed op de hoogte van het gevaar, want in 1923 nam hij een lange vakantie om te genezen van een lichte loodvergiftiging.

Verantwoordelijk voor algehele achteruitgang intelligentie...
Verantwoordelijk voor algehele achteruitgang intelligentie…(foto copyright Plazak)

Samen met de chemiereus Dupont en de voorloper van ExxonMobil startte General Motors een speciaal bedrijf dat zich richtte op de productie van Ethyl, waarbij Midgley onderdirecteur werd. Ondanks een aantal doden in de fabriek door loodvergiftiging, beweerde Midgley dat ethyl totaal ongevaarlijk was. In 1924 ging hij zelfs zover dat hij tijdens een persconferentie ethyl over z’n handen liet stromen en het een minuut lang inhaleerde. Hij beweerde dat hij dat elke dag kon doen zonder nadelige effecten. In werkelijkheid had hij ruim een jaar lang last van vergiftigingsverschijnselen door z’n stunt.

Het gat in de ozonlaag

Midgley bleek organisatorisch niet zo’n heel groot talent te zijn en werd overgeplaatst naar een functie binnen General Motors waar hij weer meer onderzoek kon doen. Binnen de kortste keren had hij samen met een team een stof uitgevonden die gebruikt kon worden in koelingen in ijskasten, een gebied waar General Motors zich in de jaren 30 nog mee bezig hield. De zogenaamde cfk’s die hij uitvond, zijn verantwoordelijk voor een groot deel van het gat in de ozonlaag. Pas in de jaren 70 kwam men hier achter en werden ze verboden, maar toen was er al een behoorlijk groot gat ontstaan. Niet zo vreemd ook, als je bedenkt dat elke molecuul cfk gemiddeld zo’n 100.000 moleculen ozon vernietigt.

In de jaren 70 begon men ook in te zien dat loodtoevoegingen aan brandstof niet zo heel handig waren. Het gemiddelde loodgehalte in het bloed van mensen in de verenigde staten was toen zo’n 16 microgram per liter. Dat klinkt als heel weinig, maar bij meer dan 10 microgram per liter spreekt men al van verhoogde waarden. Omdat een teveel aan lood leidt tot asociaal gedrag en een verlaging van de intelligentie heeft men wel eens geschat dat de invoering van ethyl wereldwijd een daling van minstens 4 IQ-punten heeft veroorzaakt en verantwoordelijk is voor tientallen miljoenen misdaden, die niet waren gepleegd zonder de verhoogde loodconcentraties.

Midgley kampte intussen vanaf 1940 met een vorm van Polio en kreeg steeds meer moeite met bewegen. In 1944 deed hij z’n laatste dodelijke uitvinding: een systeem met katrollen en touwen dat zijn verzorgers moest helpen hem uit bed te takelen. Gelukkig voor de rest van de wereld was deze keer het enige dodelijke slachtoffer Midgley zelf, die vast kwam te zitten in zijn katrollenstelsel en zo zichzelf verstikte.

Categories
Geschiedenis Muziek

Meer blauw op straat?

Zo nu en dan, meestal rond verkiezingstijd, komt de roep om meer blauw op straat om de hoek kijken. Het is lastig om te bepalen of meer of beter zichtbare politie daadwerkelijk helpt tegen criminaliteit, maar het is geen nieuw vraagstuk. Ook 600 jaar geleden hield men zich hier al mee bezig. Toen bleek echter al dat het niet zo zeer ging om de hoeveelheid, maar vooral om wat ze deden…

Zo was in 1418 in Parijs Gaultier Rallart chef van de politie en werd hij ‘s nachts verondersteld boeven te vangen. Hij deed elke nacht z’n ronde, maar ving nooit ook maar één boef. Reden voor Gaultier om te verklaren dat Parijs ‘s nachts volkomen veilig was. De bevolking was het daar niet mee eens aangezien er nog steeds flink wat inbraken plaats vonden en je, als je je op straat waagde in het donker, een redelijke kans had om met een klap op je kop van je kostbaarheden verlost te worden.

Wat bleek echter? Gaultier had de gewoonte om met een half orkest op pad te gaan want hij was immers een heer van stand en dan verdien je het natuurlijk aangekondigd te worden door minstens 2 trompetters en 2 trommelaars. Alhoewel Gaultier geen enkele crimineel te pakken kreeg, omdat ze ‘m al van mijlenver hoorden aankomen, was hij niet bereid om zonder orkest op pad te gaan, hij was immers geen pauper.

Terwijl de politie het publiek voor de hooters vermaakte werd aan de andere kant van de stad de bank beroofd.
Terwijl de politie het publiek voor de hooters vermaakte met trommels werd aan de andere kant van de stad de bank beroofd.
Categories
Ploerten Trivia

Pål Enger en de Schreeuw

In 1988 speelde Pål Enger op semi-professioneel niveau voetbal in de Noorse competitie. Hiermee verdiende hij niet genoeg om rond te komen, maar als enige in het team had hij geen extra baan. Sterker nog, het viel 2 teamgenoten op dat hij elke week z’n trainingspak weggooide omdat hij geen zin had om het te wassen en maar een nieuwe kocht. Helaas voor Pål werkten z’n 2 ploeggenoten bij de politie en besloten ze hem te volgen als hij de stad in ging. Daar ontdekten ze dat hij enorm veel geld uitgaf. Nadat de politie hem betrapte op een van z’n inbraken kwamen ze erachter dat bij hem thuis een schilderij van Munch hing dat gestolen was, de Vampier, en dat hij achter een inbraak zat waar 5 miljoen aan juwelen werd buitgemaakt.

Edvard Munch werd erg bewonderd door Pål Enger
Edvard Munch werd erg bewonderd door Pål Enger

Nadat hij z’n straf hiervoor had uitgezeten roofde hij in 1994 op de openingsdag van de winterspelen in Noorwegen de Schreeuw van Munch, daarbij gebruik makend van de verminderde beveiliging in het museum waar het werk hing in verband met de spelen. In eerste instantie tastte de politie in het duister over de daders tot Pål een geboorte advertentie voor z’n dochter in de krant zette: “Ze kwam met een schreeuw ter wereld!”

In samenwerking met de Britse politie werd vervolgens een nepkoop in scene gezet en werd Pål alsnog gearresteerd. Doordat de Britse agenten op valse paspoorten het land in waren gekomen werd hij echter niet veroordeeld.

Je zou denken dat Pål het lot wel genoeg getart had, maar in de jaren na 1994 werd hij verschillende keren opgepakt voor diefstal. In 2004 was hij zelfs een tijdje verdachte toen een andere versie van de Schreeuw gestolen werd. In 2007 volgde hij een schildercursus in de gevangenis en in 2011 opende hij z’n eigen galerie met abstract werk. Het laatste nieuws over Pål is echter dat hij weer eens gezocht werd wegens een diefstal en dat hij in Zweden toevallig werd gesignaleerd in hetzelfde hotel waar de Noorse recherche een training volgde. Omdat de Noorse politie moest wachten op hun Zweedse collega’s om hem te arresteren ontkwam hij in eerste instantie. Later werd hij alsnog gearresteerd in Wales. Momenteel zit hij weer in de gevangenis; te dromen over schilderijen van Munch waarschijnlijk…