Categories
Geschiedenis

Henk Sneevliet, de onbekende communist

De jonge jaren

Henk Sneevliet is tegenwoordig in Amsterdam bekend van de straat en metrohalte die naar hem genoemd zijn. Er zijn echter maar weinig mensen van op de hoogte dat Sneevliet een zeer vooraanstaand, internationaal communist was.

Geboren in 1883 in bittere armoe, kwam hij begin 20ste eeuw terecht bij de Nederlandse spoorwegen. Daar kwam hij in aanraking met de ideeën van Karl Marx, waar hij duidelijk van gecharmeerd raakte. In 1903 was Sneevliet dan ook betrokken bij de grote spoorwegstaking.

Deze staking had tot doel om te voorkomen dat overheidspersoneel niet meer mocht staken, waar 2 spoedwetten voor zouden zorgen. Het leger werd vervolgens ingezet om de staking te breken en de wetten werden aangenomen. Tot 1980 was het dan ook wettelijk verboden voor spoorwegpersoneel om te staken. Niet alleen de wetten werden aangenomen, maar ook enkele duizenden spoorwerkers werden ontslagen. De grote staking had dan ook precies niets opgeleverd.

Internationale omzwervingen

Alhoewel de staking tot niets had geleid, kreeg Sneevliet toch de smaak te pakken en vertrok hij naar Indonesië om daar de lokale communistische partij op te richten. Naast zijn communistische denkbeelden maakte Sneevliet zich ook sterk voor Indische onafhankelijkheid. De koloniale autoriteiten zaten daar uiteraard niet op te wachten. In 1918 werd hij dan ook Nederlandsch Indië uitgezet.

Inmiddels had zich in Rusland de Bolsjewistische revolutie voltrokken. Lenin verzocht Sneevliet of hij met z’n Aziatische ervaring niet kon helpen om het communisme naar China te brengen. Zo gezegd zo gedaan en als afgezant van het internationale communisme was Sneevliet dan ook aanwezig in een huis in Shanghai toen daar de Chinese communistische partij werd opgericht. Een van de 12 andere aanwezigen was Mao Zedong, toen nog een jonge idealistische communist, later een uiterst succesvol dictator.

Terug in Nederland

Na zijn terugkomst in Nederland en de machtsovername in de Sovjet-Unie door Stalin, koos Sneevliet voor Stalins rivaal Trotski en keerde zich dus af van de Sovjets, die hij als imperialistisch beschouwde. Op zich had Sneevliet daar trouwens best een punt, gezien de latere opdeling van Polen, de aanval op Finland en de annexatie van delen van Roemenië.

In Nederland richtte Sneevliet een eigen communistische partij(tje) op en werd daarvoor ook in de tweede kamer gekozen. Terwijl hij verkozen werd, zat hij nog wel in de gevangenis wegens steun aan een muiterij op het oorlogsschip De Zeven Provinciën in Nederlands Indië.

Deze muiterij was uitgebroken omdat de regering had besloten opeenvolgende salarisverlagingen door te voeren voor de bemanning. Toen in eerste instantie zowel de Europese, als inlandse bemanning woedend reageerden, werd de salarisverlaging teruggedraaid. De Zeven Provinciën vertrok daarop op patrouille. Eenmaal op open zee kwam alsnog het bericht binnen dat de salarisverlaging wel degelijk werd doorgevoerd. Hierop brak er alsnog muiterij uit. De muiters namen het schip over en zetten koers richting Soerabaja om daar te onderhandelen met de plaatselijke commandant. Zover kwam het echter niet.

De 5e dag van de muiterij werd De Zeven Provinciën ingehaald door een eskader van verschillende oorlogsschepen, vergezeld door onderzeeërs en vliegtuigen. Toen de muiters per telegram gewaarschuwd werden dat ze zich over moesten geven stuurden ze terug dat ze niet gehinderd wensten te worden en naar Soerabaja zouden opstomen Het schip werd tien minuten later gebombardeerd door een van de vliegtuigen. Hierbij kwamen 23 man om inclusief de leider van de muiterij.

In Nederland juichte Sneevliet deze muiterij toe in een manifest waarvoor hij dus de bak in draaide. Overigens zond de VPRO een programma over de muiterij uit in de jaren 50, waarbij bleek dat half Nederland nog steeds niets van dit voorval wilde weten. De programmamaker had enkele van de muiters weten te interviewen en bekocht dit met een uitsluiting als programmamaker van 2 jaar.

Spanje en ‘t verzet

Eenmaal uit de gevangenis vertrok Sneevliet richting Spanje waar inmiddels een burgeroorlog was uitgebroken tussen Franco en verschillende linkse milities. Hij sprak op de radio voor de POUM, de partij van de Trotskisten, waar ook George Orwell zich bij had aangesloten. Dit leverde Sneevliet ruzie op met Trotski, die vreemd genoeg niets van de Trotskisten moest hebben. Gezien hij nog steeds in de tweede kamer zat voor z’n eigen partij, keerde Sneevliet terug naar Nederland en nam hij verder niet deel aan de Spaanse burgeroorlog.

Toen in 1940 de Duitsers Nederland binnenvielen dook Henk Sneevliet ogenblikkelijk onder en werd actief voor het verzet. Dat kostte hem in 1942 zijn leven toen hij werd opgepakt met 7 anderen. Hij werd vervolgens gefusilleerd door de Duitsers. Zijn verzetswerk heeft hem uiteindelijk een straat opgeleverd inclusief metrohalte.

In China is Sneevliet een bekender figuur dan hier en zijn biografie is dan ook in het Chinees verschenen. Bovendien is hij te bewonderen in musea over de communistische partij en zelfs op een Chinees bankbiljet.

Categories
Geschiedenis

Het eikenbos van de Zweedse Marine

Wij Nederlanders houden van klagen. Over de overheid en politiek bijvoorbeeld. Waarom zijn ze toen ze gas ontdekten bij Slochteren bijvoorbeeld niet een enorm beleggingsfonds met de opbrengsten gestart? Dan waren we nu allemaal rijk en hadden we een gratis Tesla van de overheid voor de deur staan.

Dat is natuurlijk achteraf makkelijk praten. Het is voor politici namelijk best moeilijk om voor de echt lange termijn te plannen. Dan moeten ze ze zich namelijk afsluiten voor de waan van de dag en een consistente toekomstvisie vormen. Trivipedia heeft zelf ook geen idee waar we over 30 jaar mee bezig zijn.

Eerlijkheid gebiedt ons te zeggen dat met de Deltawerken en de Afsluitdijk er in Nederland ook echt wel projecten zijn voltooid die tientallen jaren van te voren gepland zijn. Dat er soms een watersnoodramp voor nodig is vergeten we dan even.

Zweedse toekomstplannen

Bovendien loont het ook niet altijd om zo ver in de toekomst te plannen. Daar kwam Zweden in de jaren 70 van de vorige eeuw pijnlijk achter.
In 1830 besloot de Zweedse marine namelijk met een vooruitziende blik om op een eiland in een meer een bos aan te leggen van maar liefst 300.000 eiken. Om ervoor te zorgen dat ze extra lang zouden worden plantten ze tussen de eiken andere boomsoorten zodat de eiken recht omhoog naar de zon zouden groeien. Zo verzekerden ze zich van extra lange eiken, waar ze weer extra lange en rechte planken van konden maken.

Een paar decennia na de Napoleontische oorlogen leek dit een prima idee. Zweden zou zo nooit afhankelijk worden van buitenlands hout voor haar oorlogsschepen. Dat het pakweg 150 jaar zou duren voordat de bomen klaar waren om gekapt te worden was geen probleem. De marine uit de toekomst zou de Zweedse plannenmakers erg dankbaar zijn voor deze prachtige grondstof voor de marine van 1980.

Waar de 19e eeuwse Zweden niet op hadden gerekend was de enorme vooruitgang qua scheepsbouw technieken die zich in de tussentijd heeft voortgedaan en waardoor al dat hout niks meer waard is voor de marine. Die zijn inmiddels overgestapt op achtereenvolgens ijzer, staal en wie weet welke materialen in de toekomst.

Toen het bos klaar was om er een zeilvloot van te maken heeft de Zweedse marine dan ook vriendelijk bedankt en aangegeven dat ze inmiddels een redelijk vertrouwen hadden in metalen scheepsrompen.

Zo zie je maar, een vooruitziende blik levert lang niet altijd wat op.

Categories
Biologie

De overeenkomst tussen haring en onderzeeërs.

Zweden is in tegenstelling tot Nederland geen lid van de NAVO. Na de tweede wereldoorlog besloot Zweden om neutraal te blijven in het geval van een conflict. Het lidmaatschap van de NAVO past daar uiteraard niet bij. Zoals in het verleden is gebleken, kan een land wel zelf besluiten dat het neutraal is, maar dat moet dan ook nog wel gerespecteerd worden door anderen. Het hebben van een sterk leger helpt daar uiteraard bij. Een ander land bedenkt zich wel twee keer voor het je aanvalt als je militair je mannetje staat.

Het land waar Zweden het meest van te vrezen heeft is traditiegetrouw Rusland, dat een vloot heeft gestationeerd aan de Baltische zee. Deze vloot heeft er een handje van om net iets te dicht bij Zweden in de buurt te komen.

Whisky on the rocks

In 1981 leidde dat tot een diplomatiek incident. Toen liep er een Russische onderzeeër aan de grond binnen de territoriale wateren van Zweden. Het ging om de U-137 van de Whisky-klasse. Waarschijnlijk niet geheel toevallig gebeurde dit om de hoek van een belangrijke Zweedse basis. Zweden ging er vanuit dat de duikboot met een spionagemissie bezig was, terwijl de Russen beweerden dat de duikboot vanwege tegenslag uit koers was geraakt. Het gebeuren werd om begrijpelijke redenen bekend onder de naam het Whisky on the rocks-incident

Nadat Zweden officieel protest had aangetekend, werd de duikboot door Zweedse schepen vlot getrokken en naar open zee gesleept. Voordat dit gebeurde kwamen de Zweden er in het geheim, via gammastralings-spectroscopie, achter dat er waarschijnlijk Uranium-238 in de duikboot zat. Dat betekende dat er zich een of meerdere nucleaire wapens in de duikboot bevonden. Uranium-238 wordt namelijk gebruikt als onderdeel van bepaalde nucleaire wapens zoals bijvoorbeeld de Castle Bravo bom.  

Vreemde geluiden

Naar aanleiding van dit incident zakte het vertrouwen in de goede bedoelingen van de Russen tot een dieptepunt. Toen de Zweden binnen een jaar allerlei vreemde akoestische signalen begonnen op te pikken, vergezeld van kleine bubbels aan de oppervlakte, waren zij er dan ook van overtuigd dat Rusland weer spionageduikboten had gestuurd. In 1982 stuurde Zweden verschillende schepen, helikopters en eigen onderzeeërs om de bron van het signaal te onderscheppen. Een zoektocht van maar liefst een maand leverde echter niets op. De Russen bleven ondertussen bij hoog en bij laag beweren dat zij niks te zoeken hadden in de territoriale wateren van Zweden.

Ondanks de ontkenning van de Russen bleven de Zweden jarenlang signalen oppikken zonder dat ze de bron konden vinden. Zelfs na de koude oorlog hielden de signalen niet op. Een boze brief van de Zweedse premier aan Boris Jeltsin zette ook geen zoden aan de dijk, want de Russen bleven maar ontkennen.

Cavitatie de oorzaak?

In het begin van de jaren 90 bleek uit onderzoek dat een van de geluiden die de Zweden oppikten veroorzaakt werd door het cavitatie-effect. Door het snelle ronddraaien van een scheepsschroef treedt er een drukverschil op rond de bladen van de schroef. Hier ontstaan kleine bubbeltjes, die naar boven bewegen en geluid van een bepaalde frequentie veroorzaken. Verschillen in de grootte van de schroef en de snelheid van de omwentelingen zorgen voor een verschillende geluiden.

Toevallig leeft in de Zweedse wateren het kleine roofdier de nerts, bekend van de bontjassen en recent van een nieuwe Corona variant. Het geluid wat de nerts maakt als hij in de Baltische zee van het ene eiland naar het andere eiland zwemt lijkt precies op het geluid van het cavitatie-effect van bepaalde scheepsschroeven.

Zou het dus ook kunnen dat er een andere bron zou zijn van de andere geluiden en bubbels die de Zweden hoorden?

Of toch haring…

Pas in 1996 kwamen de Zweden achter de ware aard van de signalen. In dat jaar werd Magnus Wahlberg, voor zover we weten geen familie van Marky Mark, gevraagd  om te onderzoeken of dat het geval was. Magnus is een bioloog en hij kreeg als eerste burger de geluiden te horen die de Zweedse marine voor Russische onderzeeërs hield. Magnus vertelde later in een Tedtalk dat het hem deed denken aan het bakken van eieren met spek.

Na enige overpeinzing over welke dieren er voorkwamen in de Baltische zee en een serie experimenten kwam Magnus er achter dat haring wel eens de schuldige zou kunnen zijn. Als een van de weinige zeevissen heeft de haring een zwemblaas die verbonden is aan de anale buis. Als de haring in paniek raakt dan wordt er via de zwemblaas wat gas naar buiten gepompt. Wahlberg kocht wat haring, kneep in de zwemblaas en nam het geluid op. Het bleek precies overeen te komen met de geluiden die de Zweden al die tijd voor Russische onderzeeërs hadden gehouden.  

Categories
Geschiedenis

De grote Maxisroof

Aan de rand van Muiden ligt het Maxisterrein. In de jaren 70 werd hier een hypermarkt neergezet, zoals je die in Frankrijk aan de rand van verschillende steden nog steeds veel ziet. In Nederland is het echter nooit een echt groot succes geworden. De Maxis is inmiddels dan ook omgebouwd tot Albert Heijn XL.

Door de grootte van de winkel werden er behoorlijke dagomzetten behaald. Dat was ook een in schulden verkerende werkloze opgevallen. Ons is alleen zijn roepnaam bekend: Koos.

Koos besloot dat de Maxis hem een handje zou kunnen helpen met het in één keer aflossen van zijn schulden. Om dat voor elkaar te krijgen meldde hij zich onder een valse naam aan voor een positie op de telkamer van de kassa-afdeling. Hij beweerde een hoge functie bij de NAVO te hebben gehad en werd prompt aangenomen. Koos was overigens niet de naam die hij had opgegeven bij zijn sollicitatie, maar zijn echte naam. Het leek Koos wel zo handig om te zeggen dat Koos zijn roepnaam was zodat hij zelf niet in verwarring zou raken.

De personeelschef deed geen antecedentenonderzoek, iets dat ook toen al wel de bedoeling was. De beste man wilde echter niet zijn kersverse werknemer voor het hoofd stoten door met zijn ex-werkgever te bellen. Hij was immers een belangrijke werknemer van de NAVO geweest!

De uitvoering van Koos

Binnen 2 weken had Koos het volledige vertrouwen van zijn directe chef gewonnen. Toen de chef dan ook op vakantie zou gaan, werd niemand anders dan Koos aangesteld als tijdelijk plaatsvervangend chef om alles in goede banen te leiden. Dit ongetwijfeld tot diens grote vreugde want zo zou Koos zijn plan eerder uit kunnen voeren dan gepland.

Zodra zijn baas op vakantie ging kocht Koos een slaapzak in de winkel om vervolgens de volgende dag deze weer mee naar z’n werk te nemen om ‘m zogenaamd te ruilen. Die avond gaf hij toestemming aan z’n twee collega’s om eerder naar huis te gaan. Koos had vervolgens alle tijd om de slaapzak vol te proppen met biljetten van 10, 25 en 100 gulden. De biljetten van 1000 gulden liet hij wijselijk met rust. In de paar weken dat hij er werkte had Koos namelijk gemerkt dat de bedrijfsrecherche altijd de duizendjes en dubbeltjes natelde (Dat ze duizendjes natelden klinkt logisch, waarom precies ook alle dubbeltjes werden gecontroleerd is ons niet bekend). Zij zouden er dus niets van merken als de rest van de biljetten pleite was.

De afloop van de roof

Koos is nooit meer bij de Maxis gezien en vanwege het ingenieuze systeem van de bedrijfsrecherche duurde het ook even voordat de winkel doorhad dat er zo’n 4 ton mistte. Helaas voor onze favoriete ex-werkloze werd hij maanden later in Zwitserland opgepakt nadat hij door een oud-huisgenoot herkend was op een foto en hij met z’n echte naam gesignaleerd stond bij Interpol.

Als de Maxis had gehoopt iets van het gestolen geld terug te zien dan kwamen ze van een koude kermis thuis. Koos had niet alleen zijn schulden niet afbetaald, maar had ook zo ongeveer het gehele gestolen bedrag opgemaakt. Tijdens de rechtszaak vroeg de rechter hem wat hij van plan was om te gaan doen na zijn gevangenisstraf om de benadeelden terug te betalen. Gezien dit gehele verhaal zich in de jaren 70 afspeelt was er natuurlijk maar één juist antwoord: Koos was van plan de Soosjaale akademie te gaan volgen. Zo zou hij eindelijk alsnog de juiste vooropleiding voor eeuwig werkloze met schulden kunnen doen.