Tag Archives: weer

De vuurtoren van Henry Winstanley en de storm van 1703

Op 27 november 1703 raasde er een enorme storm over het Engelse kanaal. Tijdens deze storm, die achteraf vergelijkbaar bleek met een Amerikaanse orkaan van de tweede categorie, leed een aanzienlijk deel van de Engelse vloot schipbreuk bij de zandbank Goodwin Sands, iets ten Noord-Oosten van Dover. In totaal kwamen er deze nacht meer dan 8000 zeelui om.

Een van de schepen die niet verging werd die nacht van Harwich naar Gothenburg in Zweden geblazen, terwijl een schip dat voor anker lag in een rivier in Cornwall 400 kilometer verder gevonden werd op the Isle of Wight.

Terwijl heel Engeland een veilig heenkomen zocht was er een man supertevreden met de storm: Henry Winstanley, de architect van de eerste vuurtoren bij de Eddystone Rocks. Henry was min of meer toevallig op het idee gekomen om de buitengaatse vuurtoren te bouwen nadat hij als koopman 2 schepen verloor op de Eddystone rocks, een verzameling gevaarlijke rotsen nabij Plymouth.

Hier stond de vuurtoren er nog vrolijk bij...
Hier stond de vuurtoren er nog vrolijk bij…

4 jaar voor de storm was Henry met hulp van de Engelse admiraliteit begonnen aan een achtkantige toren. Halverwege de constructie werd hij gevangen genomen door een Franse kaperkapitein die Winstanley meenam als cadeau voor Lodewijk de 14e. Die stuurde Henry echter prompt terug naar Engeland. Lodewijk was naar eigen zeggen namelijk wel verwikkeld in een oorlog met Engeland, maar niet met de menselijkheid.

Toen de vuurtoren af was was Winstanley zo trots dat hij aan iedereen die het maar horen wilde vertelde dat hij hoopte bij de zwaarste storm die er was op de vuurtoren te zijn. Deze was namelijk “onverwoestbaar”. Bijna even onverwoestbaar als de Titanic zouden we nu zeggen..

En zo geschiedde. Op de avond van de grote storm van 1703 was Henry met 5 anderen wat reparaties aan het uitvoeren aan de toren. Terwijl Henry bezig was met het licht op de toren beukten er enorme golven op de toren, die er voor zorgden dat de boel instortte.

Henry’s lichaam is nooit gevonden, maar we kunnen er van uit gaan dat hij terwijl de toren naar beneden kwam troost vond bij de gedachte dat er sinds de oplevering van de toren geen schip meer in de buurt was vergaan.

Pech bij de Venusovergang

Een Venusovergang vindt plaats als vanaf de aarde gezien Venus voor de zon langs gaat. Net als een zonsverduistering is dit een zeldzaam fenomeen. Het gebeurt 2 keer binnen 8 jaar en daarna moet er meer dan een eeuw gewacht worden. Het kan gebruikt worden om de afstand van de aarde tot de zon uit te rekenen. In de 18e eeuw kwam het 2 keer voor, waarbij de eerste keer een enorme hoeveelheid expedities werden georganiseerd om het fenomeen te observeren vanaf verschillende plaatsen op aarde.

 

Ook Nederland stuurde een expeditie, zoals uit deze kist blijkt.
Ook Nederland stuurde een expeditie, zoals uit deze kist blijkt.

Een van de expedities werd geleid door een fransman, Guillaume Le Gentil, die in India de Venusovergang zou observeren. Helaas kwam hij precies een dag te laat aan: hij was nog op zee toen het zich voordeed. Vervolgens heeft hij 8 jaar in India gewacht op de volgende, terwijl hij een observatorium bouwde om alles haarfijn te kunnen observeren. Jammer genoeg besloot een wolk precies op het moment van de overgang voor de zon te verschijnen en daar gedurende de 3 en een half uur die de overgang duurde te bivakkeren.

Gedesillusioneerd vertrok Guillaume terug naar Frankrijk. Onderweg kwam hij bijna om in een orkaan voor de kust voor Afrika. Deze orkaan leverde hem wel aardig wat vertraging op. Na 11 jaar was hij eindelijk weer terug in Frankrijk, waar hij werd verwelkomd met het nieuws dat zijn familie hem had doodverklaard, waardoor ze er vandoor konden met al z’n bezittingen. Denk daar maar eens aan wanneer je de volgende keer een tram mist en denkt dat je pech hebt…

Kublai Khan en het weer in Japan

Over het weer gesproken, dat heeft wel vaker de neiging roet in het eten te gooien. Zelden gebeurde dit echter op een duidelijkere wijze dan tijdens de invasie van Japan door Kublai Khan.

Deze kleinzoon van Gengis Khan was in naam de heerser van het grootste rijk ooit, het Mongoolse rijk, dat zich uitstrekte van de Grote Oceaan tot aan de Zwarte Zee. Het was dan ook niet zo vreemd dat Kublai Khan besloot dat Japan een mooie aanvulling op zijn rijk zou vormen. Zijn legers hadden immers China en Korea al veroverd, dus kon Japan er ook nog wel bij. Nadat de Khan een brief stuurde, waarin hij voorstelde dat Japan hem zou erkennen als haar heerser, bleef het akelig stil vanuit Japan. Alhoewel het hof van de Japanse keizer al klaar stond om zich over te geven (de lafaards…), bleken de lokale krijgsheren daar niet voor te voelen en Kublai Khan kreeg dus geen antwoord.

Zoals iedereen weet is zwijgen toestemmen en om nog even extra duidelijk te maken dat de Khan de nieuwe heerser was, besloot hij om een invasiemacht te sturen om deze Oriëntaalse Anschluss avant la lettre ordelijk te laten verlopen.

Er was wel een klein probleem. Om het leger te vervoeren waren meer dan 300 flinke schepen nodig, die nog gebouwd moesten worden. Alhoewel de Khan prima legeraanvoerders had, wisten ze niet zo veel van schepen en de zee. Dit resulteerde in 300 schepen die prima geschikt waren voor rivieren, maar bij een beetje wind en ruwe zee het nogal moeilijk kregen. Gelukkig was de zee relatief kalm toen de vloot onderweg ging naar Japan in 1274…

Na aankomst bleek dat de Mongolen toch niet zo welkom waren als gehoopt. Sterker nog er verscheen een leger samuraikrijgers die enthousiast de strijd aangingen. Helaas voor de Japanners bleek hun tactiek van nobele man tegen man gevechten niet te werken tegen het goed georganiseerde Mongoolse leger en werden ze in flink wat mootjes gehakt. Geen vuiltje aan de lucht voor de Khan zo op het eerste gezicht.

Kublai Khan, heerser over het grootste rijk ooit.
Kublai Khan, heerser over het grootste rijk ooit.

Na afloop van de slag vluchtten de resterende samurai een kasteel in om te wachten op versterkingen en lag de weg bijna open voor de Mongolen. Tegen de avond stak er echter een flinke wind op en kwamen de kapiteins van de vloot met een achteraf gezien niet zo heel gelukkig advies: We denken dat dit een flinke storm wordt waarbij de schepen beter op open water kunnen zijn dan bij de kust (so far so good). Stel dat de vloot namelijk verloren gaat dan kan het leger niet meer terug richting Korea en dat moeten we niet hebben. De (niet zo voor de hand liggende) oplossing was om het gehele leger tijdelijk in te schepen en de storm op open water af te wachten. Als de vloot dan zou vergaan, dan zou het leger in ieder geval niet vast zitten op Japan. Zo gezegd zo gedaan en de storm werd zo groot dat de gehele vloot verging inclusief leger. Dit is ook de eerste keer dat het woord kamikaze in het Japans opdook (goddelijke wind). Dat dit later zou worden gebruikt voor zelfmoord eenheden is gezien het bovenstaande helemaal niet zo gek…

Na deze pijnlijke terugslag probeerde de Khan nog 2 keer de Japanners over te halen vreedzaam zijn onderdanen te worden door het sturen van afgezanten. Dit gaf de Japanners tijd om de verdediging te versterken en de samurai beter te trainen. De afgezanten werden ondertussen een kopje kleiner gemaakt en het duurde even voordat de Khan doorhad dat ze niet terug zouden komen.

Uiteindelijk drong het besef door dat er toch echt een nieuw leger nodig was om de Japanners eronder te krijgen. In 1281 had de Khan eindelijk genoeg nieuwe schepen gebouwd om een enorm leger in 2 delen over te zetten. Bij elkaar waren er meer dan 3500 nieuwe schepen gebouwd. Helaas wel weer van het rivier type dat niet zo goed tegen wind kon, maar anders had de bouw nog langer geduurd. Wat is trouwens de kans dat er 2 keer een enorme storm opsteekt precies op het moment dat de vloot aankomt?

Het eerste kleinere leger maakte de overtocht zonder veel problemen vanuit Korea, maar kreeg het meteen aan de stok met een goed voorbereid Samuraileger en werd een beetje in de pan gehakt. Geen nood natuurlijk, want het grootste deel van het leger vertrok wat later vanuit China en zou flink orde op zaken stellen. Tenminste als er niet weer zo’n verdraaide Japanse Kamikazestorm was opgestoken, die de vloot en het leger voor het grootste deel liet vergaan.

Wederom een teken dat je de lokale Erwin Krol altijd serieus moet nemen. Als de Mongolen dat gedaan hadden, dan had het in Nederland inmiddels gestikt van de all you can eat gekookt schaap en gefermenteerde merriemelk tentjes. Helaas moeten wij het doen met sushi en sashimi.

John FitzAlan: Ari van de dag

John FitzAlan was een Engelse snoodaard en admiraal van een vloot die Southampton moest beschermen tegen de Fransen in de 14e eeuw. Omdat hij geen geld kreeg van de koning moest hij zelf voor eten en soldij zorgen. Gelukkig was er een klooster dat gebruikt kon worden als slaapplaats en wiens land geplunderd kon worden voor eten. Bovendien had het een voordeel dat de manschappen ver van huis niet verstoken hoefden te blijven van wat broodnodige vrouwelijke aandacht. Of dat de nonnen niet verstoken bleven van wat mannelijke aandacht. Dat hangt ervan af van welke kant je het bekijkt.

Dit beviel hen zo goed (de matrozen, niet de nonnen) dat besloten werd dat de nonnen op zee ook wel bruikbaar zouden zijn en ze dus mee moesten op schepen toen deze patrouilleerden langs de kust.

Het denkbeeldige vriendje op de wolk was er niet van gediend dat zijn vriendinnetjes misbruikt werden en stuurde een enorme storm om de schobbejakken een lesje te leren. Dat pakte helaas slecht uit voor z’n vriendinnetjes, want die werden overboord gegooid als onnodige ballast. Jammer genoeg hielp dat niet en leed de hele vloot schipbreuk en waren er maar 7 overlevenden, waaronder niet onze Ari van de dag.

En de eerste gaat overboord..
En de eerste gaat overboord..(Sebastian Brant -Ship of fools)

Moraal van dit verhaal is dat je beter het weerbericht in de gaten moet houden.