Tag Archives: middeleeuwen

Meer blauw op straat?

Zo nu en dan, meestal rond verkiezingstijd, komt de roep om meer blauw op straat om de hoek kijken. Het is lastig om te bepalen of meer of beter zichtbare politie daadwerkelijk helpt tegen criminaliteit, maar het is geen nieuw vraagstuk. Ook 600 jaar geleden hield men zich hier al mee bezig. Toen bleek echter al dat het niet zo zeer ging om de hoeveelheid, maar vooral om wat ze deden…

Zo was in 1418 in Parijs Gaultier Rallart chef van de politie en werd hij ‘s nachts verondersteld boeven te vangen. Hij deed elke nacht z’n ronde, maar ving nooit ook maar één boef. Reden voor Gaultier om te verklaren dat Parijs ‘s nachts volkomen veilig was. De bevolking was het daar niet mee eens aangezien er nog steeds flink wat inbraken plaats vonden en je, als je je op straat waagde in het donker, een redelijke kans had om met een klap op je kop van je kostbaarheden verlost te worden.

Wat bleek echter? Gaultier had de gewoonte om met een half orkest op pad te gaan want hij was immers een heer van stand en dan verdien je het natuurlijk aangekondigd te worden door minstens 2 trompetters en 2 trommelaars. Alhoewel Gaultier geen enkele crimineel te pakken kreeg, omdat ze ‘m al van mijlenver hoorden aankomen, was hij niet bereid om zonder orkest op pad te gaan, hij was immers geen pauper.

Terwijl de politie het publiek voor de hooters vermaakte werd aan de andere kant van de stad de bank beroofd.
Terwijl de politie het publiek voor de hooters vermaakte met trommels werd aan de andere kant van de stad de bank beroofd.

Ari van de dag: Karel van Navarra

Karel van Navarra stond in zijn tijd (het begin van de 14e eeuw) bekend als een vervelende naarling. Met zijn koninkrijkje Navarra kon hij niet echt meedoen met de grote jongens als de koningen van Engeland en Frankrijk of de keizer van het heilige roomse rijk, maar dat weerhield hem er niet van dat wel te proberen. Tijdens de 100 jarige oorlog tussen de Fransen en Engelsen, die op dat moment woedde, probeerde hij via bezittingen die hij in Frankrijk had een belangrijke rol te spelen als intrigant die dan weer aan de Engelse, dan weer aan de Franse zijde opdook.

Behalve zijn gebrek aan loyaliteit werd hij er ook van beschuldigd dat hij betrokken was bij allerlei plannen om zijn naamgenoot Karel de vijfde van Frankrijk te vergiftigen en dat hij uit jaloezie een concurrent had laten ombrengen.

Charles_le_Mauvais
Karel is een vuig plannetje aan het smeden…

Waar Karel echter zijn plaats in de historie mee heeft veilig gesteld is zijn spectaculaire wijze van overlijden. Toen hij op een dag hevige koorts kreeg leek het zijn lijfarts een uitstekend plan om hem in te wikkelen in doeken gedrenkt in brandewijn om zo de koorts te onderdrukken. Helaas was de arts vergeten te vertellen aan de bediendes die Karel inwikkelden dat het niet zo verstandig was dit met kaarsen in de hand te doen. Toen ze klaar waren met inwikkelen was er nog een stuk draad over. Een van de minder snuggere bedienden gebruikte vervolgens de kaars om dit laatste stukje draad af te branden. Het resultaat zal voor iemand die wel eens geflambeerd heeft geen verrassing zijn: een brandende en gillende menselijke toorts, verschrikte bedienden, die er vandoor gingen en het definitieve einde van de intriges van Karel.

Catalaans als wereldtaal?

Tegenwoordig wordt er in een deel van Spanje en in kleine gebieden van Frankrijk en Italië Catalaans gesproken. Na een periode van onderdrukking onder Franco geldt het nu als officiële taal in Catalonië en als minderheidstaal in de gebieden in Sardinië en Frankrijk waar het gesproken wordt. In totaal zijn er naar schatting zo’n 11 miljoen mensen die het (al dan niet als 2e taal) spreken. Voor een taal is dat niet bepaald een groot aantal sprekers. Ter vergelijking: er zijn zo’n 23 miljoen sprekers van het Nederlands en zelfs 50 miljoen als je Afrikaans meetelt.

In de middeleeuwen zag het er echter een tijdje naar uit dat Catalaans weleens erg groot zou kunnen worden. Voordat Spanje namelijk een land werd waren er een aantal staten op het Iberisch schiereiland met elk een eigen taal. Het prinsdom Catalonië was een van deze staten en werd samen met het koninkrijk Aragon geregeerd door een vorst, die een klein mediterraan zeerijk opbouwde bestaand uit de oostkust van het huidige Spanje, de zuidkust van het huidige Frankrijk en de zuidelijke helft van Italië  In een groot deel van dit gebied was Catalaans de voertaal.

Maximale  verspreiding van het gebied waar Catalaans werd gesproken... (copyright Albrecht)
Maximale verspreiding van het gebied waar Catalaans werd gesproken… (copyright Albrecht)

Na een van de vele oorlogen die er rond die tijd gevoerd werden was er een overschot aan (huur)soldaten die uit verveling lukraak een potje gingen plunderen. Niemand zat daar op te wachten en als oplossing werd de Catalaanse compagnie opgericht waar werkloze soldaten zich bij aan konden sluiten om ergens ver weg een potje gericht te gaan plunderen. Het eerste doelwit voor deze strooptocht was Athene, wat prompt veroverd werd door de Catalanen in 1311. Meteen werd als officiële taal het Catalaans ingevoerd wat ruim 80 jaar de officiële taal van Athene bleef.

Op het toppunt werd Catalaans dus van de ene kant van de Middellandse zee tot aan de andere kant gesproken. Helaas vond dit alles een paar honderd jaar te vroeg plaats en werd het alsnog overvleugeld door het Spaans anders dan had heel Zuid Amerika nu wellicht Catalaans gesproken in plaats van Spaans.