Tag Archives: marine

De Algerijnse vliegenmepper

Aan het begin van de 19e eeuw maakte Algerije nominaal deel uit van het Ottomaanse rijk. De Ottomaanse sultan had in de praktijk echter weinig te zeggen en liet het regeren over aan de Algerijnse dey, een soort gouverneur. De dey liet zich weinig gelegen liggen aan de sultan en gedroeg zich als een dictator, die met hulp van piraten die zich ophielden in Algiers probeerde andere staten te chanteren, in ruil voor de belofte hun scheepvaart met rust te laten.

Over het algemeen liep dit handeltje prima en verschillende Europese landen betaalden schattingen aan de dey om zo onbezorgd op de Middellandse zee te kunnen spelevaren. Zo ook de jonge Verenigde Staten die na hun onafhankelijkheid niet meer vielen onder een verdrag met Groot Brittannië en dus prompt losgeld moesten betalen voor meer dan honderd zeelui die gevangen waren genomen en tot slaaf gemaakt. Het losgeld dat geëist én betaald werd was maar liefst één miljoen dollar ofwel een zesde van het budget van de VS in 1795. Dat dit niet zo door kon gaan was wel duidelijk en dit leidde tot de oprichting van het Amerikaanse ministerie van marine om de koopvaardij te beschermen.

De dey had behalve piraterij nog een belangrijke bron van inkomsten en dat was de export van graan. Na de Franse revolutie kocht de Franse republiek voor 8 miljoen francs aan graan om haar leger te voeden. De betaling liet echter op zich wachten… en wachten… en wachten…  Uiteindelijk betaalde zowel de Franse republiek als haar opvolger het Franse keizerrijk haar schuld niet af. De Bourbon monarchie, die in 1815 in ere werd hersteld, achtte zich tot woede van de Algerijnen niet aan de afspraak tot betaling gebonden.

Normaal gesproken zouden de Algerijnen de Fransen een lesje hebben geleerd door flink wat Franse zeelui gevangen te nemen en te verkopen als slaaf. Omdat het in Europa vrede was hadden alle Europese mogendheden echter tijd om aandacht te besteden aan het beschermen van hun koopvaardij in plaats van het elkaar de kop inhakken. Er kwam van dit Algerijnse plan dus niets terecht.

In arren moede besloten de Algerijnen dan maar Amerikaanse schepen aan te vallen om aan geld te komen. Helaas voor de dey bleek sinds de oprichting van de Amerikaanse marine  daar ook een nadeeltje aan te kleven. Dit nadeel bestond eruit dat na de vangst van 2 Amerikaanse schepen er een wraakexpeditie opgezet werd die het Algerijnse vlaggenschip te grazen nam en naar Algiers voer om een verdrag af te dwingen waarin Amerikaanse schepen gevrijwaard werden van aanvallen.

Slag bij Algiers
Er waren klachten over de dey z’n handeltje. De klachten worden bij deze opgelost…

De dey was hierdoor 2 belangrijke bronnen van inkomsten kwijt en voelde zich genoodzaakt om  via onderhandelingen te proberen toch een deel van de Franse schuld afbetaald te krijgen. In 1827 nodigde hij voor dit doel de Franse ambassadeur uit in zijn paleis in Algiers. Nadat de dey zijn positie had uitgelegd aan de Fransman, deelde deze hooghartig mee dat Fransen niet met Arabieren onderhandelden. Hierop ontstak de dey in woede en sloeg de ambassadeur in het gezicht met zijn ceremoniële vliegenmepper. Achteraf gezien is het natuurlijk niet zo vreemd dat de dey niet serieus werd genomen met z’n vliegenmepper. Als het nou een dolk, pistool of zelfs wandelstok was geweest, was hij waarschijnlijk met meer respect behandeld…

Behalve dat Algerije nog steeds geen cent van z’n 8 miljoen terug kreeg ontstond er nog een probleem. De Franse pers dook op het incident (“We zijn vernederd met een vliegenmepper!”)  en de Franse koning Karel de tiende, die het in Frankrijk zelf niet makkelijk had, voelde zich gedwongen om zijn mannelijkheid te bewijzen en de dey te straffen voor zijn vernedering van de ambassadeur. In eerste instantie blokkeerde de Franse vloot de haven van Algiers, zodat Algerije helemaal geen graan meer uit kon voeren (betaald of onbetaald). In 1830 echter was de positie van Karel in eigen land zo wankel dat hij besloot dat alleen een militaire overwinning hem nog kon redden. In juli 1830 nam het Franse leger Algiers in, zette de dey af en voegde Algerije bij Frankrijk, waar het 125 jaar lang deel van uit zou maken, tot de Algerijnen in een bloedige burgeroorlog hun vrijheid wonnen.

3 koningen
Niet alleen de dey en Karel X verloren in 1830 hun land. Ook onze eigen Willem 1 raakte z’n land kwijt. In dit geval ging het om België en had ‘ie er nog 2 over.

Voor Karel  de tiende kwam de overwinning echter te laat. Zijn populariteit in eigen land was al gedaald tot het nulpunt en hij hield het slechts 2 weken langer vol op de troon dan de dey. In augustus 1830 werd hij in een revolutie afgezet.

Moraal van dit verhaal? Leen nooit geld uit aan Fransen, maar als je dat dan toch doet, gebruik dan niet een vliegenmepper als onderhandelingstool. Dat werkt dus niet…

De Dole Pacific Race

In 1927 was de wereld gehypnotiseerd door vliegeniers en de records die ze braken. Het was het jaar van de eerste solo vlucht over de Atlantische Oceaan en piloten konden wereldberoemd worden. Het was ook het jaar van de tragische Dole Pacific Race…

Deze wedstrijd werd georganiseerd door ananaskoning James D. Dole, die schatrijk was geworden met zijn ananasplantages op Hawaii. Door zijn werknemers een schijntje te betalen en door zijn slimme gebruik van ananas-pelmachines slaagde hij er in om 75% van de wereldwijde ananasproductie te verzorgen en al zijn concurrenten te verpletteren. Hij werd daarmee zo rijk dat hij z’n eigen eiland kon kopen en daar een gigantische ananasplantage van kon maken.

Omdat ananaskoning niet genoeg was voor Dole wilde hij zijn naam ook verbinden aan het hoogtepunt van hipheid in 1927: een luchtrace. En wat was er beter dan een luchtrace van het Amerikaanse vasteland naar Hawaii. Kon hij meteen zien of het de moeite loonde z’n ananassen voortaan per vliegtuig te vervoeren. Bijkomend voordeel was dat nog niemand deze  vlucht over de Pacific succesvol had gemaakt en publiciteit verzekerd was.

Door een prijs uit te loven van 35.000 dollar voor de nummer 1 en 10.000 dollar voor de nummer twee kreeg Dole 15 teams zo ver om zich in te schrijven. Na de keuring bleken er echter maar 11 vliegtuigen geschikt (nouja geschikt…) om mee te doen. Voordat de race begon, onderweg naar het startpunt, waren er al 3 deelnemers gecrasht, met 6 doden tot gevolg. De overgebleven 8 teams vertrokken 16 augustus vanuit Oakland, bewonderd door een menigte van naar schatting 100.000 mensen.  Die zagen de El Encanto crashen aan het eind van de startbaan en de Pabco Flyer hetzelfde doen 2 kilometer verder. De Pabco Flyer had wellicht beter de Pabco Crasher kunnen heten want ook bij de 2e poging kwam ze weer snel en niet gepland naar beneden. De Oklahoma moest bij San Francisco opgeven met een oververhitte motor, terwijl de Dallas Spirit terug moest keren naar Oakland omdat de stof om de romp aan het scheuren was.

Zo liep het af met de meeste deelnemers.
Zo liep het af met de meeste deelnemers.

De resterende 4 vliegtuigen vertrokken zonder noemenswaardige problemen richting Hawaii. Na zo’n 26 uur kwam de Woolaroc als eerste aan en vernam daar dat 2 legerpiloten een maand eerder al vanuit de westkust van de VS succesvol de oversteek hadden gemaakt. Even later arriveerde ook de nummer 2, de Aloha. Van de overige 2 deelnemers werd niets meer vernomen. Ook niet nadat de marine met 39 vaartuigen, inclusief onderzeeërs, een enorme zoektocht had opgezet. Het kostte ze meer dan een miljoen liter brandstof.

Al met al had de race meer dan 10 doden tot gevolg en bleek de winnaar bij nader inzien niet eens de eerste te zijn die het traject succesvol had afgelegd. Bovendien raakte bij de zoektocht naar de 2 verdwenen vliegtuigen ook de inmiddels opgelapte Dallas Spirit vermist, die meedeed aan de zoektocht. Ook van haar is nooit meer iets vernomen.

De eerste Zwarte Generaal

Het leger is vaak de eerste plaats waar het belang van iemands afkomst minder telt dan zijn kunnen. Logisch ook, want een leger dat geen belang stelt in het kunnen van haar officieren, heeft de neiging om vrij snel pijnlijk in aanraking te komen met een tegenstrever die dat handiger geregeld heeft.

Het is dan ook niet zo raar dat de eerste zwarte generaal in West Europa al ten tijde van Napoleon die rang bereikte. Het gaat hier om Alexandre Dumas, de vader van de gelijknamige schrijver van de 3 musketiers, die achtereenvolgens bevelhebber van de legers van de westelijke Pyreneeën, de Alpen en de westelijke Vendée was.

Kijk 'm met z'n swag..
Kijk ‘m met z’n swag… Dat komt door z’n snor. (Olivier Pichat)

Voor het zover kwam had Dumas senior echter een lange weg af te leggen. Zijn vader was namelijk een adellijke slavenhouder op Haïti, maar zijn moeder was een Afrikaanse slavin. Dumas kreeg hierdoor wel een adellijke opvoeding, maar mocht geen gebruik maken van de naam van zijn vader. Toen hij besloot het leger in te gaan, moest hij dan ook beginnen met de rang van soldaat, terwijl het gebruikelijk was voor een edelman om meteen officier te worden.

Door zijn kunde werkte Dumas zich uiteindelijk toch op tot bevelhebber van een heel leger. Toen hij echter in Italië gevangen werd genomen en enkele jaren in de gevangenis door had gebracht, bleek dat de Franse staat niet van plan was hem een pensioen te geven zoals alle andere generaals en hij stierf in armoede. Onder zijn nakomelingen zijn echter enkele zeer succesvolle Fransen, waaronder zijn wereldberoemde zoon, maar ook succesvolle acteurs en een olympisch schermkampioen. Bovendien staat zijn naam inmiddels gegraveerd in de Arc de Triomphe.

Niettegenstaande de eerste paragraaf van dit artikel duurde het toch tot ergens in de jaren 70 van de vorige eeuw tot een gekleurde man zo’n hoge rang bereikte in een leger in de Westerse wereld. In Nederland hebben we echter wel Abraham George Ellis gehad, de Surinaamse zoon van een slavin en een hoge ambtenaar, die zelf de zoon was van de gouverneur van Suriname en diens Ghanese huishoudster.

De ouders van Ellis hier afgbeeld op de oudste bewaard gebleven  Daguerrotype in Suriname
De ouders van Ellis hier afgebeeld op de oudste bewaard gebleven Daguerreotype uit Suriname

Ellis klom op tot vice-admiraal in de Nederlandse marine en schopte het vervolgens in 1903 tot minister van marine en dus opperbaas van de zeemacht. Zijn reputatie als ‘socialistenvreter’ zal hem daar ongetwijfeld bij geholpen hebben. Immers wie in die tijd het socialisme de kop indrukte had een streepje voor. In de Nederlandse regering bleek ook Ellis zijn tijd ver vooruit. Het eerstvolgende lid van niet Nederlandse afkomst kwam pas in de jaren ’80 in de regering.

Hoe Rusland zijn schulden wilde afbetalen…

In 1993 ging het niet zo goed met Rusland. De Sovjetunie was net een paar jaar daar voor ingestort en de overheid had een enorm gebrek aan geld. Om het nog even erger te maken was er een openstaande rekening van 100 miljoen dollar die de Russen aan Nieuw Zeeland moesten betalen voor geleverde zuivel.

Omdat de Russen het geld niet meteen konden ophoesten vloog minister Alexander Shokhin richting zuidelijk halfrond om een betalingsregeling te treffen. Eenmaal aangekomen verbaasde hij de Nieuw-Zeelandse premier met het voorstel te betalen met Mig straaljagers die zeer gewild waren. Bovendien had Rusland ook nog wel wat tweedehands tanks waarmee betaald kon worden.

Nieuw-Zeeland zat hier niet bepaald op te wachten en maakte duidelijk dat er een serieus aanbod op tafel zou moeten komen. Hierop speelde Shokhin zijn troefkaart: hij bood een nucleaire onderzeeër aan.

Ruilen voor wat boter?
Ruilen voor wat boter?

Als Shokhin zijn huiswerk een beetje had gedaan dan had hij geweten dat de Nieuw-Zeelanders trots zijn op hun kernenergie-vrije land. Zijn argument dat ze de duikboot ook konden gebruiken als kerncentrale voor een kuststad als ze ‘m niet wilden gebruiken om een maritieme supermacht te worden viel dan ook niet in goede aarde. Uiteindelijk werd er een afbetalingsregeling getroffen waarbij de Russen zich verplichtten om boter uit Nieuw-Zeeland te blijven afnemen in ruil voor kwijtschelding van 70 miljoen.